Specjalizacja:
Kwas foliowy – dlaczego, ile i jak długo go przyjmować
Kwas foliowy, znany również jako witamina B9, to składnik odżywczy o kluczowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Szczególnie istotną rolę odgrywa on w życiu kobiet planujących ciążę, będących w ciąży oraz karmiących piersią. Dlaczego warto go suplementować, w jakiej dawce i przez jaki okres? Przyjrzyjmy się najnowszym zaleceniom i aktualnej wiedzy na ten temat.
Dlaczego kwas foliowy jest tak ważny?
Kwas foliowy jest niezbędny dla powstawania i prawidłowego rozwoju cewy nerwowej płodu, z której później rozwija się mózg i rdzeń kręgowy dziecka. Proces ten rozpoczyna się bardzo wcześnie – już około 28 dni po zapłodnieniu, kiedy wiele kobiet nawet nie wie jeszcze, że jest w ciąży. Odpowiednia suplementacja kwasem foliowym znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej, takich jak:
- Rozszczep kręgosłupa
- Bezmózgowie
- Przepuklina mózgowa
- Przepuklina oponowa lub oponowo-rdzeniowa
Badania naukowe potwierdzają, że prawidłowa suplementacja kwasem foliowym może zmniejszyć ryzyko wystąpienia tych poważnych wad nawet o 70%.
Ile kwasu foliowego przyjmować?
Zgodnie z najnowszymi zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z marca 2024 roku:
Dla kobiet planujących ciążę:
- 400 μg kwasu foliowego wraz z 400 μg aktywnego folianu (5-MTHF) dziennie
W okresie ciąży i karmienia piersią:
- 800 μg aktywnego folianu (5-MTHF) dziennie
W przypadkach szczególnych:
- 5 mg/dobę folianów przy otyłości (BMI >30 kg/m²) i niskim poziomie folianów (poniżej 28 nmol/l)
- 5 mg/dobę folianów dla kobiet, które wcześniej urodziły dziecko z wadą cewy nerwowej
Jak długo przyjmować kwas foliowy?
Suplementacja powinna rozpocząć się co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą. Jest to czas niezbędny do osiągnięcia odpowiedniego stężenia folianów w organizmie. Kontynuuje się ją przez cały okres ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszego trymestru (do 12. tygodnia), gdy kształtuje się układ nerwowy dziecka.
Warto jednak zaznaczyć, że najnowsze zalecenia rekomendują przyjmowanie folianów również w drugim i trzecim trymestrze, a także w okresie karmienia piersią. Prawidłowe stężenie folianów w organizmie matki wpływa korzystnie na rozwój dziecka na każdym etapie.
Kwas foliowy czy foliany – co wybrać?
Wiele kobiet zastanawia się, jaką formę witaminy B9 wybrać. Najnowsze zalecenia PTGiP wskazują na korzyści płynące z suplementacji zarówno kwasem foliowym (w formie syntetycznej), jak i aktywnymi folianami (5-MTHF).
Kwas foliowy wymaga przekształcenia w organizmie przez enzym MTHFR do formy aktywnej. U niektórych osób występują mutacje genu MTHFR, które mogą utrudniać ten proces. Aktywne foliany są już w formie gotowej do wykorzystania przez organizm, co jest szczególnie ważne dla kobiet z zaburzeniami metabolizmu kwasu foliowego.
Naturalne źródła kwasu foliowego
Oprócz suplementacji warto zadbać o odpowiednią dietę bogatą w naturalne źródła folianów. Wśród produktów bogatych w foliany znajdują się:
- Zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, sałata)
- Brokuły i brukselka
- Owoce cytrusowe
- Pełne ziarna zbóż
- Rośliny strączkowe (fasola, groch)
- Wątróbka
Warto jednak pamiętać, że biodostępność folianów z diety jest znacznie niższa niż z suplementów. Dodatkowo, foliany są wrażliwe na wysoką temperaturę, światło i tlen, co może prowadzić do utraty nawet 50-80% ich zawartości podczas przetwarzania żywności. Dlatego sama dieta może nie być wystarczająca do pokrycia zwiększonego zapotrzebowania w okresie ciąży.
Podsumowanie
Suplementacja kwasem foliowym to jeden z najważniejszych kroków, jakie kobieta może podjąć dla zdrowia swojego przyszłego dziecka. Kluczowe jest rozpoczęcie przyjmowania odpowiedniej dawki kwasu foliowego i aktywnych folianów co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą oraz kontynuowanie suplementacji przez cały okres ciąży i karmienia piersią.
Pamiętajmy, że decyzja o rodzaju i dawce suplementu powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym, który uwzględni indywidualne potrzeby i sytuację zdrowotną każdej kobiety.
O autorze
mgr Ewelina Cichocka-Mroczek
Dietetyk, dietetyk kliniczny
Jestem dietetykiem, absolwentką Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego (kierunek Dietetyka). Tuż po studiach związałam się zawodowo z Uniwersyteckim Szpitalem Dziecięcym w
Krakowie, gdzie przez ponad dwa lata w Oddziale Pediatrii i Gastroenterologii prowadziłam
dietoterapię i współuczestniczyłam w prowadzeniu leczenia żywieniowego dzieci chorujących na różne jednostki chorobowe. Odbyłam także tam kurs leczenia żywieniowego dojelitowego i pozajelitowego oraz uzyskałam tytuł eksperta Modulife (diety prowadzonej u pacjentów chorujących na chorobę Leśniowskiego-Crohna).
Od października 2023 roku współpracuję z Uniwersytetem Jagiellońskim gdzie prowadzę ćwiczenia z zakresu dietetyki dla studentów dietetyki i medycyny. Poza dietetyką
pediatryczną przez cały czas prowadziłam i prowadzę interwencje żywieniowe u osób
dorosłych. Szczególnie interesują mnie schorzenia z zakresu endokrynologii, gastroenterologii, dermatologii oraz choroby o podłożu emocjonalnym, m.in.:
insulinooporność, PCOS, trądzik, choroby zapalne jelit, zespół jelita drażliwego oraz zaburzenia odżywiania.
W Lanula Clinic jestem entuzjastką szerokiego spojrzenia na problem, pacjenta traktuję indywidualnie i kompleksowo a nie jak ,,kolejny przypadek kliniczny”. Zależy mi na trwałej więzi na poziomie pacjent-dietetyk oraz komforcie pacjentów stąd też ogromną uwagę zwracam na ich samopoczucie uwzględniając zarówno aspekty fizyczne jak i psychiczne podczas prowadzenia dietoterapii. Nie uznaję podejścia ,,taka Pani/Pana uroda” i zawsze dążę do znalezienia przyczyny problemu. Pracuję bazując na doniesieniach naukowych, nie trendach dotyczących diet.
Prywatnie jestem pasjonatką nauki języków, podróży, poznawania nowych miejsc, smaków i kultur.