Temat:
Adenomioza – endometrioza macicy. Poznaj objawy tej choroby
Podczas gdy endometrioza stopniowo przebija się do świadomości społecznej, adenomioza – pozostaje w cieniu, choć dotyka nawet 20-30% kobiet w wieku rozrodczym. To schorzenie, które przez lata było nazywane „endometriozą wewnętrzną”, dziś uznawane jest za odrębną jednostkę chorobową z własnymi mechanizmami powstawania, objawami i metodami leczenia.
Adenomioza, podobnie jak endometrioza, potrafi drastycznie obniżyć jakość życia, powodując silne bóle, zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością. Mimo to, wiedza na jej temat jest znacznie mniejsza, a czas od wystąpienia pierwszych objawów do diagnozy może wynosić nawet kilka lat. W tym artykule przybliżymy tę mało znaną, ale powszechną chorobę kobiecą, jej objawy, metody diagnostyki i możliwości leczenia.
Czym jest adenomioza?
Adenomioza to choroba, w której błona śluzowa macicy (endometrium) wrasta w głąb mięśnia macicy (myometrium), zamiast pozostawać wyłącznie w jamie macicy. W przeciwieństwie do endometriozy, gdzie komórki endometrialne wędrują poza macicę do innych narządów i tkanek, w adenomiozie proces chorobowy ograniczony jest do samej macicy.
Komórki endometrium, które przedostały się do mięśnia macicy, tworzą w nim różnego rodzaju patologiczne zmiany – guzy, blizny i przestrzenie płynowe. Te ektopowe (znajdujące się w niewłaściwym miejscu) komórki endometrialne reagują na zmiany hormonalne podczas cyklu miesiączkowego – rosną i krwawią, ale krew nie ma możliwości odpływu, co prowadzi do stanu zapalnego, bólu i innych objawów.
Choroba ta znana jest od ponad 100 lat, jednak wciąż nie udało się ustalić, co ją dokładnie powoduje. Wiadomo natomiast, że adenomioza jest zależna od estrogenów, dlatego najczęściej dotyka kobiety w wieku rozrodczym, szczególnie po 35. roku życia. U kobiet po menopauzie ogniska adenomiozy zwykle samoistnie zanikają, ponieważ jajniki przestają produkować estrogeny.
Adenomioza a endometrioza – kluczowe różnice
Choć obie choroby wiążą się z nieprawidłowym umiejscowieniem tkanki endometrialnej i dają podobne objawy, istnieją między nimi istotne różnice.
- Lokalizacja zmian chorobowych
- W adenomiozie zmiany ograniczają się do mięśnia macicy.
- W endometriozie komórki endometrium wędrują poza macicę – na jajniki, otrzewną, jelita, pęcherz moczowy i inne narządy.
- Wiek pacjentek
- Adenomioza częściej występuje u kobiet po 35. roku życia, szczególnie u tych, które rodziły.
- Endometrioza częściej diagnozowana jest u młodszych kobiet, często jeszcze przed pierwszym porodem.
- Wpływ na macicę
- Adenomioza powoduje powiększenie macicy i zgrubienie jej ściany.
- Endometrioza może nie wpływać na rozmiar macicy, ale tworzy zmiany na innych narządach.
- Metody leczenia
- W leczeniu adenomiozy skupiamy się na samej macicy.
- Leczenie endometriozy dotyczy zmian zlokalizowanych w różnych narządach miednicy.
- Obraz w badaniach
- Adenomioza widoczna jest w USG jako powiększenie i nieregularność budowy macicy.
- Endometrioza najłatwiej wykrywalna jest jako torbiele na jajnikach (tzw. torbiele czekoladowe).
Ważne jest to, że obie choroby mogą współwystępować – nawet do 50% kobiet z endometriozą może mieć również adenomiozę.
Objawy adenomiozy – na co zwrócić uwagę?
Objawy adenomiozy są często podobne do objawów endometriozy czy innych schorzeń ginekologicznych, co utrudnia postawienie właściwej diagnozy. Ponadto, u części kobiet choroba może przebiegać bezobjawowo, co dodatkowo komplikuje jej wykrycie.
Do najbardziej charakterystycznych objawów adenomiozy należą:
1. Zaburzenia miesiączkowania
- Bolesne miesiączki (dysmenorrhea) – ból często ma charakter tępy, pulsujący i ostry, jest silnie zlokalizowany w podbrzuszu i nasila się pod wpływem aktywności fizycznej
- Obfite krwawienia menstruacyjne – często z towarzyszącymi skrzepami krwi
- Przedłużające się miesiączki – trwające dłużej niż zwykle
- Krwawienia międzymiesiączkowe – plamienia występujące poza regularnym cyklem
2. Przewlekły ból
- Ból w podbrzuszu niezwiązany z miesiączką.
- Ból podczas stosunków seksualnych (dyspareunia).
- Ból podczas defekacji, szczególnie w trakcie miesiączki.
3. Inne objawy
- Uczucie ciężkości i rozpierania w podbrzuszu.
- Powiększona i tkliwa macica.
- Zmęczenie i wyczerpanie związane z przewlekłym bólem i/lub anemią spowodowaną obfitymi krwawieniami.
- Problemy z płodnością – trudności z zajściem w ciążę lub zwiększone ryzyko poronienia.
Objawy adenomiozy zwykle nasilają się z wiekiem i mogą się pogorszyć u kobiet zbliżających się do menopauzy, by następnie ustąpić po jej zakończeniu.
Przyczyny adenomiozy
Dokładna przyczyna rozwoju adenomiozy nie została w pełni poznana. Istnieje kilka teorii wyjaśniających jej powstawanie.
- Teoria urazów macicy – sugeruje, że adenomioza może być spowodowana przez przebyte urazy macicy podczas porodu, cesarskiego cięcia czy zabiegów takich jak łyżeczkowanie. Mechaniczny uraz narusza barierę między endometrium a miometrium, ułatwiając wnikanie komórek endometrialnych do mięśnia macicy.
- Teoria zaburzeń granicy mięśniówka-endometrium – zakłada, że istnieje naturalna bariera między warstwami macicy, która u niektórych kobiet jest osłabiona, co ułatwia migrację komórek.
- Teoria hormonalna – wskazuje na rolę estrogenów w rozwoju choroby. Estrogeny pobudzają rozrost ognisk adenomiozy, co tłumaczy częstsze występowanie choroby u kobiet w wieku rozrodczym i jej ustępowanie po menopauzie.
- Teoria genetyczna – sugeruje, że predyspozycje do rozwoju adenomiozy mogą być dziedziczone.
Do czynników ryzyka rozwoju adenomiozy zalicza się:
- wiek powyżej 35 lat
- przebyte porody
- zabiegi chirurgiczne na macicy (cesarskie cięcie, łyżeczkowanie)
- wcześniejsze przebyte ciąże
- skrócony okres między miesiączkami
- wczesne rozpoczęcie miesiączkowania
- późna menopauza
Diagnostyka adenomiozy
Diagnoza adenomiozy może być wyzwaniem, ponieważ jej objawy przypominają inne schorzenia ginekologiczne. Kluczowe jest połączenie wywiadu medycznego, badania fizykalnego i odpowiednich badań obrazowych.
Badania obrazowe
- Ultrasonografia (USG) – najczęściej stosowana metoda wstępnej diagnostyki. W badaniu USG lekarz może zauważyć:
- powiększoną macicę o kulistym kształcie
- asymetrię ścian macicy
- zgrubienie mięśniówki macicy (powyżej 12 mm)
- nieregularną granicę między endometrium a miometrium
- torbielowate przestrzenie w mięśniu macicy
- Rezonans magnetyczny (MRI) – najdokładniejsza metoda obrazowania adenomiozy, pozwalająca na szczegółową ocenę głębokości nacieku endometrium w mięsień macicy. MRI jest szczególnie przydatny w przypadkach, gdy wyniki USG są niejednoznaczne.
Badanie histopatologiczne
Ostateczne potwierdzenie diagnozy możliwe jest tylko poprzez badanie histopatologiczne tkanki macicy, zwykle po jej usunięciu (histerektomii). W przypadkach, gdy zachowanie macicy jest priorytetem, diagnoza opiera się głównie na badaniach obrazowych i objawach klinicznych.
Leczenie adenomiozy
Wybór metody leczenia adenomiozy zależy od wieku pacjentki, nasilenia objawów, planów prokreacyjnych oraz indywidualnych preferencji. Obecnie dostępne są następujące opcje:
Leczenie farmakologiczne
- Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą pomóc w łagodzeniu bólu i zmniejszaniu obfitości krwawień.
- Terapia hormonalna – mająca na celu zahamowanie aktywności hormonalnej ognisk adenomiozy:
- doustne środki antykoncepcyjne
- progestyny
- wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel (np. Mirena)
- analogi GnRH – powodują stan podobny do sztucznej menopauzy, hamując produkcję estrogenów
- inhibitory aromatazy – hamują produkcję estrogenów
Leczenie małoinwazyjne
- Embolizacja tętnic macicznych – procedura, w której blokuje się dopływ krwi do części macicy dotkniętej adenomiozą.
- Ablacja endometrium – usunięcie lub zniszczenie błony śluzowej macicy za pomocą energii cieplnej lub prądu.
- Zogniskowana ultradźwiękowa ablacja pod kontrolą MRI (MRgFUS) – nowoczesna metoda wykorzystująca skupione ultradźwięki do niszczenia ognisk adenomiozy.
Leczenie chirurgiczne
- Usunięcie ognisk adenomiozy – chirurgiczne wycięcie zmian chorobowych z zachowaniem macicy, opcja dla kobiet pragnących zachować płodność.
- Histerektomia – całkowite usunięcie macicy, najskuteczniejsza metoda leczenia, zapewniająca trwałe ustąpienie objawów. Jest to rozwiązanie ostateczne, zalecane kobietom, które nie planują już ciąży i u których inne metody leczenia okazały się nieskuteczne.
Wpływ adenomiozy na płodność
Adenomioza może mieć istotny wpływ na zdolność do zajścia w ciążę i jej utrzymania. Badania wskazują, że kobiety z adenomiozą mają wyższy odsetek poronień w porównaniu z kobietami zdrowymi.
Wpływ adenomiozy na płodność wynika z kilku mechanizmów.
- Zaburzenia implantacji zarodka – zmiany w strukturze macicy mogą utrudniać zagnieżdżenie się zarodka w endometrium.
- Zaburzenia transportu nasienia – nieprawidłowa perystaltyka mięśnia macicy może utrudniać transport plemników do komórki jajowej.
- Zmiany w środowisku macicy – przewlekły stan zapalny i zaburzenia hormonalne mogą tworzyć niesprzyjające warunki dla zagnieżdżenia się i rozwoju zarodka.
- Zwiększone ryzyko poronienia – zaburzenia w krążeniu krwi w macicy mogą prowadzić do niewydolności łożyska i utraty ciąży.
Kobiety z adenomiozą, które planują ciążę, powinny skonsultować się z lekarzem specjalizującym się w leczeniu niepłodności. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy łagodnej postaci choroby, naturalne zajście w ciążę jest możliwe. W przypadkach bardziej zaawansowanych może być konieczne zastosowanie technik wspomaganego rozrodu, takich jak zapłodnienie in vitro (IVF).
Naturalne metody wspomagające leczenie
Choć adenomioza wymaga profesjonalnego leczenia medycznego, istnieją naturalne metody, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów i wspieraniu konwencjonalnej terapii.
- Dieta przeciwzapalna – ograniczenie produktów prozapalnych (przetworzone jedzenie, czerwone mięso, cukry proste) i zwiększenie spożycia produktów o działaniu przeciwzapalnym (ryby bogate w kwasy omega-3, owoce, warzywa, orzechy, nasiona).
- Regularna aktywność fizyczna – umiarkowany wysiłek fizyczny może pomóc w łagodzeniu bólu poprzez uwalnianie endorfin i poprawę krążenia krwi.
- Techniki relaksacyjne – joga, medytacja, ćwiczenia oddechowe mogą pomóc w radzeniu sobie z przewlekłym bólem i stresem, który może nasilać objawy.
- Terapia ciepłem – ciepłe okłady na podbrzusze mogą złagodzić ból związany z adenomiozą.
- Suplementacja – niektóre suplementy, takie jak magnez, witamina B6 czy olej z wiesiołka, mogą łagodzić objawy PMS i bóle menstruacyjne.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeśli doświadczasz któregokolwiek z poniższych objawów, warto skonsultować się z ginekologiem, który może przeprowadzić odpowiednią diagnostykę w kierunku adenomiozy:
- bóle miesiączkowe tak silne, że utrudniają codzienne funkcjonowanie
- niepokojąco obfite krwawienia miesiączkowe (konieczność częstej zmiany środków higienicznych)
- przedłużające się miesiączki (ponad 7 dni)
- krwawienia między miesiączkami
- przewlekły ból w podbrzuszu
- ból podczas stosunków seksualnych
- trudności z zajściem w ciążę po roku regularnych, niezabezpieczonych stosunków
- nawracające poronienia
Podsumowanie
Adenomioza, choć mniej znana niż endometrioza, jest powszechnym schorzeniem dotykającym wiele kobiet w wieku rozrodczym. Jej objawy – bolesne i obfite miesiączki, przewlekły ból miednicy, problemy z płodnością – mogą znacząco obniżać jakość życia i wymagają odpowiedniego leczenia.
Kluczowe dla skutecznej terapii jest właściwa diagnoza, która często wymaga połączenia różnych metod: dokładnego wywiadu lekarskiego, badania ginekologicznego i nowoczesnych technik obrazowania, takich jak USG czy rezonans magnetyczny.
Dostępne metody leczenia – od farmakoterapii, przez zabiegi małoinwazyjne, aż po chirurgię – pozwalają skutecznie kontrolować objawy choroby i poprawiać jakość życia pacjentek. Wybór odpowiedniej metody powinien uwzględniać wiek kobiety, nasilenie objawów i plany prokreacyjne.
Wzrastająca świadomość na temat adenomiozy wśród lekarzy i pacjentek jest kluczowa dla wcześniejszego diagnozowania i skuteczniejszego leczenia tej choroby. Jeśli podejrzewasz u siebie adenomiozę, nie czekaj – skonsultuj się z ginekologiem, który pomoże Ci w postawieniu diagnozy i doborze odpowiedniego leczenia.
O autorze
lek. med. Małgorzata Mirocka
Ginekolog-położnik
Jestem ginekologiem – położnikiem, absolwentką Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Na co dzień pracuję w Centrum Medycznym Ujastek, gdzie odbywam specjalizację z położnictwa i ginekologii. Dodatkowo konsultuję pacjentki oraz zajmuję się prowadzeniem ciąży.
Niepłodność jest zaburzeniem, które w obecnych czasach spotyka coraz większą liczbę par. Dlatego moje zainteresowania medyczne skupiają się właśnie wokół tego zagadnienia. W Lanula Clinic wspieram kobiety planujące zajść w ciąże poprzez kompleksową diagnostykę i leczenie. Staram się nieustannie podnosić swoje kwalifikacje uczestnicząc w licznych kursach oraz konferencjach naukowych. Interesują mnie też zagadnienia z ginekologii estetycznej.